Nhật Bản 2-1 Venezuela: Cú đúp của Ueda Ayase và hoá đơn thật của một đội hình xoay tua

Phút 26 giây của hiệp hai, một đường căng ngang từ cánh trái xuyên qua vạch 5m50 và Kelsy đệm bóng vào lưới trống. Bảng điện tử ở Edion Peace Wing Hiroshima nhảy lên 0-1. Suốt hiệp một, Venezuela gần như chỉ biết chịu đựng, vậy mà chỉ cần một khoảnh khắc hàng thủ Nhật Bản mất cự ly, họ đã vượt lên dẫn trước đội chủ nhà. Bốn phút sau bàn thua, Ito Junya nhận bóng ở hành lang trái, ngẩng lên đúng một nhịp rồi tạt. Ueda Ayase lao vào khoảng trống giữa hai trung vệ đối phương, đặt lòng bàn chân phải, gỡ hoà 1-1. Đến cuối trận, Watanabe Tsuyoshi buộc phải rời sân vì chấn thương trong lúc Nhật Bản đã dùng hết quyền thay người, đội chủ nhà chỉ còn 10 người. Venezuela được hưởng phạt đền, trọng tài xem lại băng hình và xác định Kubo Takefusa đã bị phạm lỗi trong vùng cấm ở tình huống trước đó. Quả bóng được đặt ở đầu bên kia chiến tuyến. Ueda sút thành công, ấn định tỷ số 2-1. Huấn luyện viên Moriyasu Hajime gọi màn trình diễn ấy là tinh thần người Nhật, ca ngợi tập thể đã biết chuyển nhịp và chiến đấu đến cùng trong thế thiếu người. Tôi không phản đối cách gọi đó. Chỉ có điều, sau bốn mươi năm ngồi cạnh những bảng cân đối kế toán của các câu lạc bộ, tôi học được rằng tinh thần chỉ thanh toán được hoá đơn khi phía sau nó là một cấu trúc. Tinh thần không trả nổi hợp đồng bảo hiểm chấn thương cho Kumasaka Koki, người rời sân ngay phút thứ 8 trong trận ra mắt đội tuyển. Và tinh thần cũng không giải thích được vì sao một đội chỉ còn 10 người vẫn giữ nguyên cự ly đội hình suốt hai mươi phút cuối. Cần dựng lại bối cảnh để thấy rõ bài toán. Trận đấu diễn ra ngày 28 tháng 9 trên sân Edion Peace Wing Hiroshima. Moriyasu tung vào đội hình xuất phát bốn cầu thủ lần đầu khoác áo đội tuyển quốc gia: thủ môn Kokubo Leo Brian, tiền vệ Nakano Shuto, tiền vệ Kumasaka Koki và tiền vệ Saito Shunsuke. Sang hiệp hai, ông đưa vào sân cùng lúc năm cái tên đã định hình bộ khung đội tuyển: thủ môn Suzuki Zion, tiền vệ Tanaka Ao, tiền vệ Kubo Takefusa, tiền vệ Ito Junya và tiền đạo Ueda Ayase. Đọc theo cách thông thường, đó là một hiệp hai hay, một màn lội ngược dòng, một cú đúp của trung phong. Đọc theo cách của người làm nghề vận hành, đó là một phép thử độ sâu đội hình: hiệp một là đội B, hiệp hai là đội A. Kết quả của phép thử không nằm ở tỷ số 2-1, mà nằm ở chỗ Nhật Bản có thể thay gần nửa đội hình giữa trận mà cấu trúc lối chơi không sụp. Tôi vẫn giữ thói quen ghi lại chi phí cho mỗi bàn thắng của từng đội tuyển trong mỗi kỳ giao hữu quốc tế. Với Nhật Bản, thước đo ấy ngày càng ít ý nghĩa, bởi phần lớn cầu thủ đã xuất ngoại và giá trị của họ được định trên thị trường châu Âu chứ không phải ở J.League. Nhưng nếu tạm dùng dữ liệu định giá đội hình công bố trên các nền tảng chuyển nhượng, có thể thấy nhóm năm cầu thủ vào sân ở hiệp hai chiếm phần lớn giá trị đội hình trong trận này, trong đó Kubo Takefusa và Ito Junya nằm ở nhóm tài sản được định giá cao nhất. Nói cách khác, cùng với việc đổi người, Moriyasu gọi thêm vốn vào cuộc chơi. Và đồng vốn ấy sinh lời theo một công thức đã thành thương hiệu. Bàn gỡ hoà đến từ cánh trái của Ito Junya, đúng khu vực mà anh đã tạo ra bàn thắng cho Ueda Ayase ở trận gặp Uruguay ngày 24 tháng 9. Hai trận liên tiếp, cùng một cặp đấu, cùng một vùng không gian. Trong phân tích tài chính, người ta gọi đó là một dòng doanh thu lặp lại được, thứ giá trị hơn nhiều so với một khoản thu nhập may mắn. Bàn thắng thứ hai thì đến từ một tình huống hiếm: một quả phạt đền bị đảo ngược bằng băng hình. Venezuela được hưởng phạt đền, trọng tài xem lại và phát hiện Kubo Takefusa đã bị phạm lỗi trước đó trong vùng cấm, thế là quyền đá phạt đền đổi chủ. Ueda Ayase không bỏ lỡ. Ở khía cạnh này, tôi đã viết nhiều năm rằng áp lực khán đài và truyền thông tạo ra khác biệt thật trong cách trọng tài xử lý tình huống, và sự khác biệt đó nghiêng về phía đội bóng lớn. Trận đấu ở Hiroshima là một ví dụ nằm ở vùng xám. Một đội chủ nhà đông khán giả, một đội khách đến từ Nam Mỹ với địa vị thấp hơn nhiều trên bản đồ bóng đá, và một tình huống phức tạp được xử lý theo hướng có lợi cho đội lớn hơn. Tôi không nói có dàn xếp. Tôi nói rằng trong những tình huống mà băng hình không đủ rõ, trọng lượng của khán đài, của truyền hình, của bảng xếp hạng thường nghiêng về một phía nhất định. Đó là dữ liệu, không phải cảm xúc. Về phía Venezuela, câu chuyện là một bảng cân đối ngược chiều. Nền bóng đá nước này đã nhiều năm chảy máu tài năng ra nước ngoài vì khủng hoảng kinh tế, các cầu thủ trụ cột thi đấu rải rác ở nhiều giải đấu khác nhau, chi phí tập trung đội tuyển trở thành gánh nặng thật sự chứ không phải câu chuyện truyền thông. Vậy mà họ đã dẫn trước ở Hiroshima bằng một pha phản công gọn gàng và suýt nữa thì khép lại trận đấu bằng quả phạt đền. Sự thiếu người của Nhật Bản cũng nói lên điều gì đó. Watanabe Tsuyoshi rời sân khi đội đã hết quyền thay, nghĩa là Nhật Bản phải chơi những phút cuối với 10 người. Điều đáng nói là họ không sụp. Không có bàn thua thứ hai, không có tình huống phá bóng vào chân đối phương. Đó là kết quả của hàng nghìn giờ huấn luyện chuyển trạng thái, một khoản đầu tư nằm trong quy trình chứ không nằm trong lời hứa. Tôi đã nói rằng mình không cãi lại định kiến, tôi để cho các trận đấu tự biện hộ. Mùa hè nước Nga, tôi không xem bóng đá, tôi quan sát dòng tiền di chuyển từ nhà tài trợ sang bản quyền truyền hình, sang giá vé, sang sàn cá cược. Và tôi tin vào bảng tính hơn là lời hứa trên sân cỏ. Điều đó khiến tôi phải nói về mặt trái của chiến thắng này. Ba điểm không tồn tại trong giao hữu, vậy nên thứ duy nhất đáng đo là độ lặp lại của các tình huống tấn công. Nhật Bản tạo ra bao nhiêu pha bóng nguy hiểm từ cánh trái, từ cánh phải, từ trung lộ? Trong trận này, phần lớn nguy hiểm đến từ cánh trái. Khi Ito Junya bị kèm chặt ở một trận chính thức, Nhật Bản còn phương án nào có xác suất thành bàn tương đương? Có một cách đọc hiện tượng Ueda Ayase bằng dữ liệu. Nếu tính chi phí chuyển nhượng và quỹ lương mà câu lạc bộ chủ quản đã bỏ ra cho anh, rồi chia cho số bàn thắng ghi được trong màu áo đội tuyển, mức chi phí trên mỗi bàn thắng của anh hiện nằm ở nhóm rẻ nhất trong số các trung phong hàng đầu châu Á. Nhưng giá trị hợp lý của một tài sản không nằm ở quá khứ, nó nằm ở dòng tiền tương lai. Nếu Ueda tiếp tục ghi bàn ở những trận tiếp theo, mức định giá của anh trong kỳ chuyển nhượng tới sẽ phản ánh kỳ vọng chứ không phản ánh thành tích. Đây là chỗ mà nhiệt huyết ngắn hạn đụng vào giá trị dài hạn. Một cú đúp trước Venezuela làm hài lòng khán giả hôm nay. Một trung phong có thể ghi bàn trong sáu trận liên tiếp, kể cả khi đối thủ đã nghiên cứu băng hình, mới là thứ trả cổ tức trong bốn năm tới. Đào tạo trẻ và tuyển chọn không tạo ra khoảnh khắc, chúng tạo ra xác suất. Khoảnh khắc thì bán được vé. Xác suất thì bán được danh hiệu. Bốn cầu thủ ra mắt trong một trận đấu là con số đẹp trên mặt báo. Nhưng tôi vẫn giữ quan điểm đã hình thành qua nhiều năm theo dõi các lò đào tạo lớn: phần lớn sản phẩm của các học viện đại gia không bao giờ có đường lên đội một. Thành tựu của Nhật Bản nằm ở việc xây một hệ thống đủ dày để người ra đi và người ở lại đều có giá, hơn là ở việc biến mọi cầu thủ trẻ thành ngôi sao. Kokubo, Nakano, Kumasaka, Saito có thể không phải những cái tên sẽ xuất hiện ở một kỳ World Cup. Nhưng họ là bằng chứng cho thấy chi phí cận biên của một suất đội tuyển ở Nhật Bản đang ở mức thấp. Đối với bóng đá Việt Nam, câu chuyện ở Hiroshima có một hàm ý khá trực tiếp. V-League nhiều năm sống bằng cách mua ngoại binh và trông chờ vào một vài ngôi sao nội địa. Mô hình ấy tạo ra khoảnh khắc nhưng không tạo ra độ sâu. Nhật Bản có thể mất một cầu thủ ở phút thứ 8 và vẫn thay được bằng một cầu thủ khác mà cấu trúc đội không đổi. Sự khác biệt không nằm ở tiền, nó nằm ở chỗ tiền được đổ vào quy trình hay được đổ vào bản hợp đồng. Khi sân không có tiếng reo hò, tôi nghe rõ tiếng mình kiểm đếm từng đồng. Trận đấu ở Hiroshima có tiếng reo hò, nhưng nó vẫn để lại một câu hỏi kế toán: nếu Moriyasu phải chọn giữa một cú đúp trước Venezuela và một đội hình chịu được ba chấn thương trong một trận loại trực tiếp, ông sẽ chọn cái nào?