Grand Prix Mexico: hợp đồng chưa rõ ngày hết hạn và bài toán kinh tế khiến luân phiên thành cửa tử

Federico González Compeán, giám đốc chặng Grand Prix Mexico, vừa trả lời một cuộc phỏng vấn về tương lai chặng đua. Điều đáng chú ý nằm ở chỗ ông bị hỏi, không phải ở chỗ ông khẳng định. Câu hỏi về cơ chế luân phiên, tổ chức một năm rồi nghỉ một năm, được đặt thẳng và được gắn cụ thể với một ứng viên đến từ Nam Mỹ. Ông mở đầu bằng câu chưa từng nghĩ đến chuyện đó, rồi kết thúc chính câu trả lời ấy bằng một câu khác: sẽ nghĩ về nó. Giữa hai vế là toàn bộ câu chuyện của một chặng đua đang bước vào vòng gia hạn hợp đồng.

Lịch Formula 1 hiện chạm ngưỡng thực tế 24 chặng. Madrid gia nhập năm 2026. Từ 2027, Spa-Francorchamps và Barcelona bước vào cơ chế luân phiên. Cái thứ Mexico muốn tránh đã thành chuẩn mực ngay sát họ. Về hợp đồng, chặng đua còn hai mùa ngoài bản 2026, nhưng mốc hết hạn thực sự chưa rõ: cộng hai năm vào bản 2026 thì ra 2028, tính từ mùa hiện tại thì ra 2026. Ban tổ chức không đưa ra con số dứt khoát. Stefano Domenicali, giám đốc điều hành Formula 1, dự kiến gặp đại diện chặng đua ngay tại sự kiện; nếu cuộc gặp ấy không diễn ra, phía Mexico sẽ mở đàm phán vào cuối năm. Trong mười ba năm theo dõi các cuộc đàm phán bản quyền thể thao, tôi học được một điều: lạc quan của bên tổ chức là một lập trường đàm phán, chứ chưa phải bằng chứng. Ở hồ sơ này, mọi phát biểu tự tin đều đến từ một bên có lợi ích tài chính trực tiếp; không có phản hồi nào từ phía Formula One Management, không có một dòng công bố tài chính nào.

Phần đáng đọc nhất nằm ở lý do phản đối luân phiên. Lý do ấy mang tính kinh tế, không mang tính cảm xúc. Ban tổ chức nói rõ: có một cấu trúc của Grand Prix làm việc suốt cả năm, và nghĩ đến chuyện làm một năm nghỉ một năm sẽ khiến khâu vận hành phức tạp thêm. Một bộ máy thường trực có nền chi phí cố định cao, nên luân phiên không cắt đôi chi phí, nó cắt đôi số sự kiện tạo doanh thu trong khi khối chi phí tổ chức gần như giữ nguyên. Biên lợi nhuận bị nén về sát hoặc xuống dưới điểm hòa vốn. Với phía Formula One Management, phép tính đảo chiều: một suất lịch bán được cho hai chủ nhà, mỗi bên một nửa tần suất, tổng thu không giảm. Hai bên ngồi cùng bàn với hai bài toán ngược nhau, và đó mới là đường đứt gãy thật của cuộc đàm phán, chứ không phải những câu nói về tình cảm.

Phí gia hạn là biến số thứ hai. Khi nguồn cung suất lịch bị chặn ở con số 24 và danh sách ứng viên mới vẫn dài, bên nắm quyền cấp phép giữ toàn bộ lợi thế định giá. Ban tổ chức Mexico khó thoát khỏi kịch bản trả nhiều tiền hơn cho đúng sản phẩm cũ. Không có phí sanctioning, không có thời hạn rõ ràng, không có điều khoản hiệu suất nào được công bố, nên mọi so sánh với giá thị trường chỉ là suy đoán. Đây là khoảng trống lớn nhất của toàn bộ hồ sơ.

Có một chi tiết dễ bị bỏ qua: chính ban tổ chức đã viết sẵn lý lẽ cho việc luân phiên của mình. Họ nói rằng sự hiện diện của Sergio Pérez là trụ cột khiến Mexico trụ lại trên lịch. Đó là một điểm tựa duy nhất, và nó có hạn sử dụng. Một chặng đua từng được biện minh bằng một tay đua sẽ rất khó giải thích vì sao nó vẫn cần thiết khi tay đua ấy dừng lại. Tiền lệ Zandvoort cho thấy điều gì xảy ra với một chặng đua mà lý lẽ tồn tại gắn chặt vào một cái tên.

Cơ chế giảm rủi ro đã được khởi động, nhưng chậm. Noel León và Rafael Villagómez đang đua ở Formula 2; năm tới Mexico dự kiến có một chặng F2 tính điểm, và Escudería Telmex tài trợ cho thế hệ kế tiếp. Có những tài năng không nằm trong bảng xếp hạng, chúng nấp trong ánh mắt của kẻ tin vào điều chưa từng xảy ra. Vấn đề là ban tổ chức tự nhận mình không kiểm soát được lộ trình ấy: họ nói thẳng rằng chuyện đó phụ thuộc vào các tay đua, không phụ thuộc vào họ, và hy vọng sẽ thấy họ ở Formula 1 trong vài năm nữa. Một kế hoạch kế nhiệm được giao ra ngoài là một kế hoạch chưa hoàn chỉnh.

Có một lợi thế không xuất hiện trong bài phỏng vấn: múi giờ châu Mỹ. Một chặng đua ở Mexico City nằm trong cùng cửa sổ truyền hình với các chặng Mỹ, thuận cho khán giả Bắc Mỹ và cho khung phát sóng buổi tối châu Âu. Đó là lập luận cấu trúc, không phụ thuộc vào bất kỳ tay đua nào, và ban tổ chức dường như chưa dùng tới nó.

Rủi ro thứ ba ít được nhắc: khả năng chặng đua dựa một phần vào ngân sách thành phố. Nếu đúng, quyết định gia hạn mang màu sắc chính trị, và một kỳ bầu cử địa phương có thể đổi toàn bộ cục diện. Cần nói thêm rằng Liên đoàn Ô tô Quốc tế vắng mặt hoàn toàn trong cách đặt vấn đề của bài phỏng vấn, trong khi suất lịch chỉ tồn tại sau khi hội đồng môn thể thao phê chuẩn lịch. Cuộc đàm phán không song phương như nó trông.

Chiến thuật là văn xuôi, khoảnh khắc là thơ, và mỗi chặng đua là nơi hai thứ đó nuốt chửng lấy nhau. Nhưng ở hồ sơ này, thứ quyết định không phải khoảnh khắc trên đường đua, mà là một bảng chi phí cố định và một suất lịch đang bị đếm tới từng đơn vị.

Dự báo của tôi: Mexico giữ được chỗ, với phí cao hơn và kèm thêm nghĩa vụ thương mại. Kịch bản xấu là một thỏa thuận luân phiên với một chặng Nam Mỹ, ký dưới áp lực thời hạn. Điều đáng nhớ không nằm ở kết quả, mà ở cách một chặng đua tự biến mình thành con tin của một tay đua và một bảng chi phí.