Sáu vòng, bốn ghế trống: Serie C đang tự thú điều gì?

Ở Cosenza, sau trận thua Foggia, huấn luyện viên Coppitelli thốt ra một câu mà tôi phải tua lại băng ghi âm đến ba lần: "Chúng tôi đang sống qua một nỗi đau thể thao." Ông không nói "chúng tôi thua", cũng không nói "chúng tôi cần thời gian". Ông dùng chữ đau. Chữ ấy không dành cho khán giả ngồi trước màn hình. Nó dành cho những ai có mặt trong phòng họp báo, những người hiểu rằng sau sáu vòng đấu của Serie C, chiếc ghế của ông đã bắt đầu lung lay. Sáu vòng. Bốn huấn luyện viên đã mất việc. Câu chuyện tôi muốn kể hôm nay không phải là chuyện thắng thua, mà là chuyện vì sao một giải đấu hạng ba lại có thể kết án con người nhanh đến vậy.

Serie C là hạng đấu thứ ba của bóng đá Ý, chia thành ba bảng khu vực Bắc, Trung và Nam. Tôi theo dõi giải này từ những ngày còn làm biên tập ở Marseille, và điều khiến nó khác biệt so với Serie A không nằm ở chất lượng cầu thủ, mà nằm ở tốc độ ra quyết định của các ông chủ. Ở hạng đấu này, một huấn luyện viên không được đánh giá bằng quá trình, mà bằng bảng điểm sau mỗi vòng. Bốn câu lạc bộ là Folgore Caratese, Gubbio, Casertana và Casarano đã thay tướng chỉ sau sáu vòng. Brescia đang chịu sức ép nặng với huấn luyện viên Eugenio Corini. Barletta đặt huấn luyện viên Paci vào vòng nguy hiểm. Cosenza gọi tình hình của mình là nguy kịch. Và Casertana đang cân nhắc giữa Semplici và Stellone cho chiếc ghế còn trống. Điều đáng chú ý là trong bản tin tổng hợp này, không có một con số xG, không có một chỉ số PPDA, không có một phép đo kiểm soát bóng nào. Tất cả những gì chúng ta có là cảm giác, là áp lực, là những mối quan hệ đã rạn nứt. Và chính sự vắng mặt của dữ liệu ấy mới là dữ liệu quan trọng nhất.

Hãy bắt đầu từ Brescia, đội bóng được xem là ứng viên thăng hạng hàng đầu ở bảng A. Sau sáu vòng, họ kém Cittadella, đội bất ngờ dẫn đầu, năm điểm. Năm điểm không phải là một khoảng cách biệt lớn, nhưng cách người ta nói về nó mới đáng chú ý. Bản tin viết rằng có "một cảm giác rằng đơn giản là có điều gì đó không hoạt động". Chữ "không hoạt động" ấy không phải là một chẩn đoán chiến thuật. Nó là một mô tả về cấu trúc. Khi một đội bóng được xây dựng để thăng hạng mà lại đá dưới kỳ vọng, người ta thường đổ lỗi cho chiến thuật. Nhưng chiến thuật cần thời gian để định hình, và sáu vòng là quá ngắn để kết luận bất cứ điều gì về hệ thống.

Đây là điểm mấu chốt mà tôi muốn nhấn mạnh: cái mà chúng ta đang chứng kiến không phải là một cuộc khủng hoảng chiến thuật, mà là một cuộc khủng hoảng quản trị được ngụy trang thành phán xét chuyên môn. Một huấn luyện viên mới thường cần từ bốn đến tám tuần để in dấu các tín hiệu pressing, các mẫu triển khai bóng và các bài đá phạt. Những câu lạc bộ sa thải chỉ sau sáu vòng đang thực chất đặt lại một dự án ngay giữa lúc nó đang được xây. Cái gọi là "hiệu ứng huấn luyện viên mới" ở đây nhiều khả năng chỉ là hiệu ứng kết quả ngắn hạn, chứ không phải là một thay đổi có tính cấu trúc bền vững.

Và đây là lúc tôi phải nhắc lại một câu tôi vẫn dùng khi nói về bóng đá hiện đại: bóng đá hiện đại không giết chết sự ngẫu hứng, nó chỉ nhốt sự ngẫu hứng trong một chiếc lồng chiến thuật. Nhưng ở Serie C, cái lồng ấy được dựng lên rồi lại bị đập bỏ sau sáu vòng, trước khi con chim kịp học cách bay trong đó. Bạn không thể đánh giá một hệ thống khi hệ thống ấy chưa từng có cơ hội tồn tại.

Bằng chứng quyết định nhất nằm ở tiền lệ Diana. Mùa trước, Brescia đã sa thải một huấn luyện viên khi người này có số điểm trung bình mỗi trận tương tự như Corini hiện tại. Nếu ban lãnh đạo đã từng hành động với một mức điểm như vậy, thì việc Corini đang có mức điểm ấy không hề bảo vệ được ông. Đây là một hồ sơ vận hành kiểu thuê và sa thải, và nó sẽ trói buộc bất kỳ người kế nhiệm nào. Vấn đề của Brescia không nằm ở người ngồi trên ghế, mà nằm ở chỗ chiếc ghế được đóng đinh lỏng lẻo.

Rồi đến Cosenza. Ở đây, bằng chứng đến từ chính miệng của huấn luyện viên. Khi một người thầy dùng chữ đau thể thao để mô tả tình trạng đội bóng của mình, thì vấn đề gần như chắc chắn là tâm lý và tinh thần, chứ không phải là một khoảng trống chiến thuật thuần túy. Những đội bóng sống trong trạng thái ấy thường là những đội đã mất niềm tin vào chính mình, và không có sơ đồ chiến thuật nào vá được niềm tin đã vỡ. Bản tin còn nói thẳng ra rằng các câu lạc bộ đang xé nát các dự án kỹ thuật vì quan hệ với phòng thay đồ đã trở nên căng thẳng. Đây là câu quan trọng nhất trong toàn bộ bản tin. Nó nói với chúng ta rằng nguyên nhân thật sự của những cuộc sa thải sớm này không phải là kết quả, mà là sự đổ vỡ trong phòng thay đồ.

Và tôi muốn dừng lại ở Barletta, vì đây là trường hợp duy nhất mà ban lãnh đạo đã chọn một con đường khác. Sau trận thua Giugliano, Barletta quyết định chia tay cố vấn chuyển nhượng Vincenzo De Santis ngay lập tức, mà không hề thay đổi trên băng ghế huấn luyện. Trong một môi trường dễ hoảng loạn như Serie C, việc xử lý bộ phận tuyển dụng thay vì sa thải huấn luyện viên là một tín hiệu ổn định hiếm hoi. Nó cho thấy ban lãnh đạo coi vấn đề là vấn đề đầu vào, một kỳ chuyển nhượng hè yếu kém, chứ không phải vấn đề đầu ra. Điều này có thể mua cho Paci thêm thời gian, và nó cũng cho thấy rằng không phải mọi câu lạc bộ ở Ý đều phản ứng theo cùng một bản năng.

Còn Bari thì mang đến một câu chuyện hoàn toàn khác. Doanh nhân người Mỹ Gregory Vaughn, người sống ngay tại thành phố, đã đưa ra một dự án cho cả hai sân vận động của thành phố, trong khi sân San Nicola vẫn nằm hoang vắng. Ở đây, bóng đá không còn là chuyện của mười một cầu thủ trên sân cỏ. Nó là chuyện bất động sản, là chuyện giá trị tài sản, là chuyện một sân đấu trống không đang chờ được hồi sinh bởi một dòng vốn mới. Một sân San Nicola hoang vắng là vấn đề doanh thu ngày thi đấu ngay lúc này, và là cơ hội giá trị tài sản về lâu dài. Tôi đã làm cả một podcast về chủ đề này trong đại dịch, với tựa đề Bóng đá trong căn phòng vắng, và tôi vẫn tin vào một điều: tiếng vỗ tay trong sân vận động trống là tiếng vọng của nỗi sợ, không phải của niềm vui. Những đề xuất hạ tầng kiểu này thường là dấu hiệu báo trước của một thương vụ thay đổi quyền sở hữu, và ở Bari, nỗi sợ ấy đang mang hình hài của một dự án bất động sản.

Nhưng đây là chỗ tôi có thể sai, và tôi muốn nói thẳng điều đó. Tôi đã dành nhiều năm để lật tẩy những câu chuyện an toàn của bóng đá châu Âu, và bài học lớn nhất tôi học được là khi bạn luôn tìm kiếm mặt tối, bạn sẽ bỏ qua những lý do hoàn toàn hợp lý. Có một khả năng khác mà tôi không thể loại bỏ. Đó là những cuộc sa thải này, dù trông có vẻ hoảng loạn, lại thực chất là những quyết định đúng đắn. Ở hạng đấu mà biên lợi nhuận mỏng như dao cạo, mỗi trận thua đều có giá bằng tiền thật, và việc chờ đợi thêm vài tuần có thể đẩy câu lạc bộ đến bờ vực phá sản. Nếu vậy, thì sự kiên nhẫn mới là điều xa xỉ, còn hành động sớm là một sự khôn ngoan tàn nhẫn nhưng cần thiết.

Và tôi cũng phải thừa nhận một điều nữa về Cittadella. Đội bóng đang dẫn đầu bảng A một cách bất ngờ, nhưng chính chữ bất ngờ ấy đã chứa đựng một cảnh báo. Những đội vượt trội trong sáu vòng đầu thường là những đội sẽ trở lại mặt đất trong sáu vòng tiếp theo. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở hạng đấu này qua nhiều mùa, những đội bóng nhỏ vươn lên nhờ một chuỗi trận may mắn thường không giữ được phong độ khi lịch thi đấu trở nên khắc nghiệt hơn. Nếu Cittadella sa sút, và tôi tin là họ sẽ sa sút, thì sức ép lên Brescia sẽ dịu đi một cách tự nhiên, không cần bất kỳ ai phải thay đổi điều gì. Khi ấy, những cuộc sa thải hôm nay sẽ trông giống như một sự hoảng loạn vô ích, và người ta sẽ quên rằng mình đã từng tin vào chúng.

Đây là lúc tôi phải tự kiểm tra chiếc kính của mình. Tôi sinh ra ở Việt Nam, làm việc ở Pháp, và tôi thường nhìn bóng đá Ý qua lăng kính của một người đứng ngoài. Ở Đông Nam Á, người ta cũng sa thải huấn luyện viên nhanh, nhưng vì những lý do khác, vì áp lực từ các ông bầu, vì danh dự quốc gia, vì những thứ không liên quan đến bóng đá. Tôi không được phép áp câu chuyện của Serie C lên khuôn mẫu ấy. Ở Ý, cái đang diễn ra là một nền kinh tế hạng ba đang vật lộn để tồn tại, và mọi quyết định đều bị bóp méo bởi nỗi sợ tài chính chứ không chỉ bởi cái tôi của các ông chủ.

Vậy điều gì sẽ xảy ra tiếp theo? Tôi sẽ không nói rằng tất cả rồi sẽ ổn. Tôi sẽ nói điều này: hãy nhìn vào Salerno. Vị trí của Rastelli ở Bari hiện đang an toàn, nhưng một thất bại trước Salerno có thể đánh thức những cơn ác mộng cũ. Ở Serie C, số phận của một huấn luyện viên thường được quyết định bởi một trận đấu duy nhất, và đó là một cách quản lý khủng khiếp đối với con người. Câu hỏi không phải là ai sẽ bị sa thải tiếp theo. Câu hỏi là bao giờ một giải đấu mới chịu thừa nhận rằng sáu vòng đấu chưa bao giờ đủ để phán xét bất kỳ ai, và rằng mỗi lần ký vào quyết định sa thải, người ta đang không sửa một dự án, mà chỉ đang chôn nó.