Hearts vá hàng thủ trước Salah: bài toán con người ở Conference League

Phút 32, trọng tài chỉ tay vào chấm phạt đền. Trên khán đài, tôi nghe tiếng thở dài trước khi thấy bóng lăn. Hearts bước vào trận gặp Trabzonspor với một phương án chắp vá ở hành lang trái: một cầu thủ chạy cánh người Uganda được kéo về đá hậu vệ. Người được giao nhiệm vụ theo kèm Mohamed Salah là Mato. Đến phút 58, Salah trả lời bằng đường kiến tạo cho bàn thứ hai. Tỷ số 2-0 khép lại đêm mà HLV Vrancken gọi là màn trình diễn đáng tự hào. Tôi ngồi lại sau tiếng còi, nhìn chiếc ghế dự bị trống dần, và hiểu rằng có những trận đấu được kể bằng vết sẹo chứ không bằng bảng tỷ số.

Hearts đến Thổ Nhĩ Kỳ trong tình trạng khủng hoảng nhân sự. Danh sách vắng mặt lên tới sáu cầu thủ chấn thương, trong đó chỉ còn một tiền vệ trung tâm lành lặn. Trước đó bốn ngày, thầy trò Vrancken thua Celtic 1-7 tại Scottish Premiership. Ở Conference League, đội bóng này mới có 1 điểm sau hai trận. Harry Milne bị nghi đứt dây chằng chéo trước ngay trong buổi tập tại sân khách đêm trước trận. Jordi Altena cũng phải đá lệch vị trí ở hàng tiền vệ. Vrancken thừa nhận có những cầu thủ phải chơi ngoài vị trí sở trường vì nhu cầu của đội. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu cúp châu Âu của tôi, một đội bóng bước vào trận với sáu ca chấn thương và một tiền vệ trung tâm thường không còn quyền chọn lựa. Họ chỉ còn quyền sống sót.

Phía bên kia, Trabzonspor đã chi nhiều tiền cho tân binh. Salah đến theo dạng chuyển nhượng tự do, nhưng một bản hợp đồng như vậy chưa bao giờ miễn phí: lương cao, phí ký hợp đồng, hoa hồng đại diện và quyền hình ảnh đều nằm trong gói chi phí. Đó là cách một CLB Thổ Nhĩ Kỳ biến năng lực tài chính thành ánh sáng truyền thông. Hearts thì phải vá hàng thủ bằng một cầu thủ chạy cánh. Khoảng cách giữa hai đội không nằm ở một cầu thủ, mà ở khả năng chịu đựng khi đội hình mất đi những mắt xích quan trọng.

Vrancken chọn Mato vì hai lý do: cậu ấy có thể bắt kịp tốc độ của Salah, và rất mạnh trong các cuộc đối đầu một-một, đặc biệt trước một cầu thủ tấn công. Đây là bản mô tả của một phương án kèm người, chưa thể là một hệ thống phòng ngự được thiết kế. Kèm người ở hành lang trái có nghĩa Hearts chấp nhận mất cấu trúc để giành lấy kết quả của từng cuộc đấu tay đôi. Với một tiền đạo như Salah, phương án ấy có độ biến động rất cao. Bàn thua từ chấm phạt đền phút 32 và đường kiến tạo phút 58 đều đi qua đúng hành lang đang được thử nghiệm. Bài toán của Hearts vượt ra ngoài chiến thuật đẹp; đó là bài toán nhân sự bị đẩy đến giới hạn, nơi một cầu thủ chạy cánh phải học cách sống sót ở hành lang trái trước một tiền đạo đẳng cấp thế giới.

Tôi không xem đây là phát kiến chiến thuật. Đây là hệ quả của việc mất Milne đúng vào đêm trước trận, cộng với danh sách chấn thương đã dài sẵn. Một hậu vệ trái mất tích, một tiền vệ trung tâm còn lại, một cầu thủ chạy cánh bị đẩy xuống. Bóng lăn trên cỏ, nhưng thật ra nó lăn qua phận người. Khi Altena cũng phải đá lệch vị trí, vấn đề không còn là một vị trí bị vá. Cả hệ thống đang mượn người của nhau để tồn tại. Đó là dấu hiệu của một đội bóng chạm ngưỡng chiều sâu tối thiểu, nơi mọi đường nối chiến thuật đều trở nên lỏng lẻo.

Điều đáng chú ý là Hearts vẫn tránh được một trận thua đậm hơn. Trước trận, nỗi sợ lớn nhất là một thất bại nặng nề sau cú sốc 1-7. Đội bóng của Vrancken đã chơi đủ kín để giữ trận đấu trong tầm kiểm soát phần nào, nhưng cái giá là gần như không có đầu ra tấn công. Báo cáo trận đấu không đưa ra cú sút hay cơ hội rõ rệt nào của Hearts. Một khối phòng ngự lùi sâu, ưu tiên va chạm và hạn chế rủi ro thường đi kèm sự im lặng ở phần sân đối phương. Tôi đã nhiều lần thấy kiểu im lặng ấy ở các đội bóng nhỏ khi họ bước vào cúp châu Âu với hàng thủ chắp vá.

Vrancken nói: “Nếu Salah ghi hai hoặc ba bàn, mọi người sẽ nói đó là quyết định sai.” Câu nói ấy đáng được đọc chậm. Một HLV thường không tự đặt trước bản án cho quyết định của mình, trừ khi ông biết bản án ấy đã nằm trong đầu người khác. Lời khen “màn trình diễn đáng tự hào” vì thế cần được đặt cạnh kết quả: Hearts vẫn thua 2-0, vẫn để thủng lưới hai lần qua đúng khu vực được nói đến. Phán xét “Mato chơi hay” có cơ sở từ nỗ lực cá nhân, nhưng chưa được kiểm chứng bằng quy trình phòng ngự. Đây là kiểu quản lý tinh thần sau một trận thua nặng, chưa thể là thước đo hiệu quả chiến thuật.

Tôi vẫn đi tìm tiếng người trong tiếng bóng. Tiếng người ở đây là Mato, cầu thủ Uganda bị đặt vào một cuộc đấu không cân sức; là Altena, người đá lệch vị trí; là Milne, người nằm xuống trong buổi tập đêm trước trận. Người ta ghi bàn bằng chân, nhưng tôi viết bằng những vết sẹo. Một cầu thủ chạy cánh bị kéo về hậu vệ trái chưa thể là hình mẫu của bóng đá hiện đại. Cậu ấy là bằng chứng cho thấy một đội bóng đang xoay xở bằng những gì còn lại. Nếu Mato chơi tốt trong vài trận tới, câu hỏi về tương lai của cậu ấy sẽ xuất hiện: tiếp tục là hậu vệ trái hay trở lại hành lang quen thuộc?

Về mặt giải đấu, Hearts đang ở thế phòng thủ. 1 điểm sau hai trận Conference League khiến mục tiêu đi tiếp trở nên xa. Chủ nhật này họ làm khách tại Motherwell, hai tuần sau là chuyến đi tới Thun. Không có lịch nghỉ. Một đội bóng sống bằng doanh thu châu Âu và bán cầu thủ không thể xem nhẹ việc mất điểm ở vòng bảng. Chấn thương của Milne còn là một khoản lỗ tài sản: không có phí chuyển nhượng bù lại, nhưng vẫn phải trả lương trong nhiều tháng. Trabzonspor thì có chiều sâu để chịu được tấm thẻ đỏ của Sidny Lopes Cabral ở phút bù giờ. Hearts không có chiều sâu ấy. Đó là khoảng cách lớn nhất giữa hai đội, lớn hơn cả khoảng cách trên bảng tỷ số.

Có một khía cạnh ít được nói tới: áp lực đăng ký cầu thủ. UEFA giới hạn danh sách thi đấu và chỉ cho phép thay đổi trong những trường hợp hẹp. Khi sáu cầu thủ nằm ngoài cuộc chơi, một đội bóng như Hearts không thể đơn giản ký người và đăng ký ngay. Họ phải chọn giữa việc vá đội hình bằng cầu thủ tự do, mượn người trong kỳ chuyển nhượng, hoặc bước tiếp với những gì đang có. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, những đội bóng ở tầng hai châu Âu thường giải quyết bài toán này bằng hợp đồng ngắn hạn. Cái giá của phương án ấy là sự ổn định, thứ họ cần nhất lúc này.

Trận đấu còn một chi tiết dễ bị bỏ qua: Sidny Lopes Cabral nhận thẻ vàng thứ hai ở phút bù giờ. Trabzonspor mất anh ở trận tới, nhưng đội bóng Thổ Nhĩ Kỳ có đủ người để che lấp khoảng trống. Hearts thì không. Chiều sâu đội hình là thứ không thể mua bằng một câu nói động viên. Nó nằm ở ghế dự bị, ở số lượng cầu thủ lành lặn, ở khả năng thay đổi trận đấu bằng người vào sân. Đêm ở Thổ Nhĩ Kỳ, ghế dự bị của Hearts kể câu chuyện rõ hơn bất kỳ bảng thống kê nào.

Sân không người, nhưng tiếng vỗ tay vẫn còn đâu đó trong ký ức. Tôi rời khán đài với một suy nghĩ: một đội bóng có thể thua vì đối thủ giỏi, nhưng cái cách họ chọn người đá hậu vệ trái lại kể câu chuyện về giới hạn của mình. Nếu Hearts không bổ sung được hậu vệ trong kỳ chuyển nhượng tới, bài toán Salah sẽ quay lại dưới một cái tên khác. Và khi ấy, người ta sẽ lại hỏi vì sao một cầu thủ chạy cánh phải học cách sống sót ở hành lang trái.