Việt Nam vào chung kết sepak takraw nữ Asiad 20: mười hai điểm liên tiếp và vết nứt ở hiệp đầu

Phút thứ mười của hiệp một, bảng điểm ghi 6-3 nghiêng về Hàn Quốc. Trên sân chỉ có hai người Việt Nam, và một trong hai người ấy vừa bị gọi trở lại băng ghế. Tôi ngồi trên khán đài, sổ tay mở sẵn, ghi vội một dòng: đổi người ở thế 3-6, chứ không đợi tới lúc thua hiệp. Mười tám năm đưa tin thể thao dạy tôi rằng phần lớn huấn luyện viên chờ bảng điểm kể xong câu chuyện rồi mới hành động. Ông Vui thì không. Người vào sân là Hong Lien. Người ra là Khanh Ly.

Mười hai điểm sau đó thuộc về Việt Nam.

Khung trận đấu

Asiad lần thứ 20, nội dung đôi nữ sepak takraw. Đây là môn đánh lưới bằng chân, đầu gối và ngực, mỗi bên hai người, mỗi pha bóng đều có điểm, hiệp chạm mốc 15 và thể thức ba hiệp thắng hai. Tôi sống ở Osaka, làm biên kịch phim tài liệu thể thao; sepak takraw chỉ chung với bóng chuyền đúng một cây lưới, phần còn lại là một hệ kỹ thuật khác hoàn toàn, từ động tác giao bóng cho tới cách người ta chạm bóng.

Cặp Thu Trang - Khanh Ly bước vào giải với tư cách một cặp đôi từng vô địch thế giới. Hành trình vòng bảng của họ không phẳng: thua Lào 1-2 ngay trận ra quân, rồi thắng Myanmar 2-0 và Malaysia 2-0 để lấy vé bán kết. Đối thủ ở bán kết là Hàn Quốc, một nền sepak takraw nằm ngoài vùng truyền thống Đông Nam Á.

Kết quả cuối cùng: Việt Nam thắng 2-0, hai hiệp 15-6 và 15-13. Đội nam regu dừng ở bán kết và nhận huy chương đồng. Chung kết nữ gặp Philippines được xếp lúc 7 giờ 40 phút ngày 29 tháng 9.

Đọc trận đấu từ chi tiết nhỏ nhất

Hiệp một mở ra theo cách không ai mong: Việt Nam để đối thủ dẫn 4-1, rồi 6-3. Điều đáng nói nằm ở chỗ, sau khi Hong Lien vào sân, thế trận đổi chiều gần như tức thì, Việt Nam thắng liền một mạch tới 15-6. Sang hiệp hai, kịch bản lặp lại như một bản sao lỗi: lại để Hàn Quốc dẫn 5-1, rồi 7-3, rồi lại gỡ, và lần này Hong Lien tỏa sáng ở đúng những pha quyết định để chốt 15-13.

Ở đây có một đặc thù kỹ thuật mà tôi cho là điểm mấu chốt, và nó không tồn tại trong bóng chuyền. Trong bóng chuyền, một lần thay người tác động tới một vị trí trong sáu vị trí trên sân, và thường phải chờ tới lượt xoay. Trong đôi sepak takraw, trên sân chỉ có hai người. Một sự thay thế ở đây thay đổi toàn bộ cấu trúc pha bóng: ai giao, ai đỡ, ai làm điểm, khoảng trống nào được che, nhịp độ nào được thiết lập. Một lần đổi người ở nội dung đôi không đơn thuần là thay một cá nhân, nó cấu hình lại cả hệ thống pha bóng — và đó là lý do cú đổi người ở thế 3-6 nặng hơn mọi điều chỉnh chiến thuật khác trên băng ghế.

Thể thức 15 điểm cũng cần được đặt lên bàn cân. Một hiệp 15 điểm chỉ dài bằng khoảng sáu phần mười một hiệp bóng chuyền. Mỗi điểm bị mất vì thế nặng hơn hẳn: để đối thủ dẫn ba bốn điểm ở đầu hiệp nghĩa là đặt cược vào một cuộc lội ngược dòng. Việt Nam đã thắng cả hai canh bạc ấy. Nhưng đọc kỹ thì thấy một quy luật đối xứng đáng lo: hiệp nào cũng để đối thủ dẫn trước, hiệp nào cũng thắng ở khoảng giữa.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở các sân trong nước, kiểu khởi đầu này thường không thuần túy là chuyện tâm lý. Nó là vấn đề chuẩn bị cho pha bóng đầu tiên: nhịp chân, cảm giác bóng, cách chọn phương án giao bóng. Khi cả hai hiệp mắc cùng một lỗi, đó là cấu trúc, chưa phải may mắn.

Lịch thi đấu cũng đáng được nói tới. Theo lịch được công bố, đội nữ đánh trận quyết định vòng bảng buổi sáng, đánh bán kết buổi trưa cùng ngày, rồi bước vào chung kết lúc 7 giờ 40 sáng hôm sau. Với một đội hình chỉ có hai suất trên sân, khối lượng ấy dồn hết lên vai hai con người. Bóng chuyền có mười hai, mười bốn người để xoay tua. Ở đây thì không.

Về phía nam, đội regu vào bán kết rồi dừng lại với tấm huy chương đồng. Chi tiết ấy nhỏ, nhưng cần thiết để định vị đúng bức tranh: sức mạnh của sepak takraw Việt Nam đang tập trung vào một nội dung và gần như vào một cặp đấu.

Góc nhìn ngược dòng

Có ba điều mà bản tin kết quả sẽ không nói với bạn.

Đầu tiên, chuỗi 12 điểm liên tiếp cần được kiểm chứng lại bằng biên bản chính thức. Các bản tin thể thao đi qua nhiều tầng dịch thuật thường làm tròn chuỗi điểm, và một chuỗi 12 điểm trong hiệp 15 điểm là hiện tượng cực đoan hiếm gặp. Tôi ghi nó vào sổ, nhưng tôi chưa tin nó.

Thứ hai, cách kể chuyện phổ biến, quy tất cả vào ý chí và tinh thần quật khởi, vô tình xóa sạch đối thủ khỏi trận đấu. Hàn Quốc không thuộc vùng sepak takraw truyền thống, nhưng họ đã vào tới bán kết và hai lần dẫn trước ở đầu hiệp. Một nền thể thao mới nổi dẫn trước một cặp vô địch thế giới hai lần trong một trận là tín hiệu cho thấy khoảng cách khu vực đang thu hẹp, và nó xứng đáng được nhắc tới.

Thứ ba, thành tích đối đầu với Philippines trong quá khứ thuộc về lịch sử, còn phong độ hiện tại là câu chuyện khác. Niềm tin rằng cơ hội vàng rất sáng được dựng trên dữ liệu cũ, trong khi trận đấu sắp tới sẽ được quyết định bằng nhịp chân của buổi sáng hôm đó.

Có một lỗi phân loại tôi muốn nhắc thêm: gọi môn này là bóng chuyền bằng chân nghe tiện miệng nhưng sai về bản chất. Không có chuyền một, không có tỷ lệ đỡ bóng hoàn hảo, không có chắn bóng ba người. Cách gọi ấy khiến người xem tưởng rằng kỹ thuật bóng chuyền có thể dùng để đọc trận đấu này.

Nhiều năm trước, tôi từng viết về một đêm ở Rostov-on-Don. Đêm ấy chỉ có một, nhưng nó đã trở thành một bài hát mà tôi hát mãi. Đêm ở Rostov dạy tôi rằng khoảnh khắc lớn nhất thường nằm ở ba giây im lặng ngay sau pha bóng, chứ không nằm ở chính pha bóng.

Sân vắng không xóa trận đấu, nó chỉ biến tiếng vỗ tay thành nỗi nhớ mang hình dạng một cầu thủ lặng lẽ cởi giày.

Điều đáng nghĩ tiếp

Người ta nhớ một bàn thắng, nhưng tôi lại nhớ nhất những gì xảy ra sau khi ánh đèn tắt.

Trận chung kết lúc 7 giờ 40 sáng đặt ra một bài toán mà bảng thành tích không trả lời được: đội nào ngủ đủ, thức dậy đúng nhịp, và đủ can đảm để bắt đầu hiệp một với tư thế dẫn trước. Việt Nam đã chứng minh mình lội ngược dòng được hai lần trong một trận. Nhưng một đội mạnh thật sự là đội không cần lội ngược dòng. Điều ban huấn luyện cần trả lời nằm ở chỗ: có dám để Hong Lien bắt đầu ngay từ pha bóng đầu tiên, hay vẫn giữ cô ấy làm quân bài dự bị đã thắng một trận bán kết.