Kim Sang-sik và cuộc đua với thời gian: Đội tuyển Việt Nam và bài toán độ sâu trước Asian Cup

Tối tháng Mười ở trung tâm huấn luyện, tôi đứng ngoài hàng rào nhìn vào buổi tập của đội tuyển Việt Nam. Ba chiếc áo tập được gấp gọn đặt trên ghế dự bị, không ai mặc. Kim Sang-sik đứng đó, hai tay đút túi, mắt dõi theo nhóm cầu thủ đang chuyền bóng ở góc sân. Ông đếm. Tôi cũng đếm. Mười bảy người trên sân, cộng thêm hai thủ môn. Một con số không đủ để chạy một buổi đối kháng trọn vẹn, chứ chưa nói đến việc chuẩn bị cho một giải đấu châu lục.

Chi tiết ấy, những chiếc áo tập không người mặc, không phải hình ảnh đẹp để mở đầu một bài báo. Nhưng nó là sự thật. "Tiếng vỗ tay vang nhất không phải từ khán đài, mà từ những chiếc ghế trống." Và ở thời điểm này, đội tuyển Việt Nam đang có quá nhiều chiếc ghế trống.

Để hiểu vì sao Kim Sang-sik đang chạy đua với thời gian, cần đặt bối cảnh vào đúng chỗ của nó. Sau một kỳ ASEAN Cup được đánh giá là đáng thất vọng, đội tuyển Việt Nam bước vào chu kỳ chuẩn bị cho Asian Cup với một danh sách vấn đề dài hơn danh sách giải pháp. Chấn thương. Lịch thi đấu câu lạc bộ dày đặc. Một cửa sổ FIFA tháng Mười Một đang đến gần trong khi quỹ thời gian thực tế chỉ còn tính bằng tuần.

Tôi đã theo dõi các trận đấu của đội tuyển Việt Nam ở cả cấp độ khu vực lẫn châu lục trong nhiều năm, và điều khiến tôi chú ý ở giai đoạn này không phải là một thất bại cụ thể nào. Đó là cảm giác về một đội bóng đang cố gắng thay đổi hình dạng của chính mình trong khi vẫn phải thi đấu. Kim Sang-sik thử nghiệm đội hình ở ASEAN Cup. Ông trao cơ hội cho những gương mặt mới. Ông xoay tua. Nhưng kết quả không đến như mong đợi, và những thử nghiệm ấy đã phơi bày một điều mà ai cũng biết nhưng ít ai muốn nói thẳng: khoảng cách giữa đội hình chính và đội hình dự bị của Việt Nam đang lớn hơn mức an toàn.

Sân chơi khu vực không đứng yên chờ Việt Nam. Indonesia đang đẩy mạnh nhập tịch để thu hẹp khoảng cách, Thái Lan giữ được sự ổn định về cấu trúc. Trong khi đó, Việt Nam phải giải bài toán của chính mình, vừa giữ vững vị thế khu vực, vừa tìm cách vươn ra châu lục với một nguồn lực không dư dả.

Cần phải nói rõ một điều ngay từ đầu. Vấn đề của đội tuyển Việt Nam lúc này không nằm ở hệ thống chiến thuật. Không có bằng chứng nào cho thấy Kim Sang-sik đang cố gắng áp đặt một lối chơi hoàn toàn mới, và cũng không có dữ liệu trận đấu nào để kết luận rằng hệ thống ấy đang thất bại. Điều mà các trận đấu phơi ra là một vấn đề về con người và về độ sâu đội hình.

Đội tuyển Việt Nam đang phụ thuộc vào một nhóm nhỏ cầu thủ trụ cột, và mỗi khi nhóm ấy vắng mặt vì chấn thương hoặc sa sút phong độ, cả cỗ máy lập tức mất nhịp. Đây là một điểm yếu mang tính cấu trúc, không phải một tai nạn nhất thời. Nó tồn tại qua nhiều đời huấn luyện viên, qua nhiều chu kỳ giải đấu, và nó trở nên đặc biệt nguy hiểm khi đối thủ ở cấp châu lục mạnh hơn hẳn về thể chất lẫn kỹ thuật.

"Nhịp của trận đấu chỉ nghe được khi ta đặt tai xuống mặt cỏ." Khi tôi đặt tai xuống mặt cỏ ấy, điều tôi nghe thấy là tiếng của một đội bóng đang cố gắng mở rộng nguồn lực của mình. Kim Sang-sik cần những gương mặt mới. Ông cần ít nhất là một đội hình có chiều sâu đủ để xoay tua mà không sụp đổ. Nhưng mỗi khi tung những gương mặt ấy vào, ông lại phải đối mặt với sự non nớt, sự thiếu gắn kết, và những khoảng trống trong cách chơi tập thể.

Có hai cách đọc tình huống này. Cách thứ nhất: những cầu thủ được thử nghiệm chưa đủ trình độ. Cách thứ hai: những thử nghiệm ấy chưa từng được trao một cấu trúc ổn định để có thể thành công. Cả hai cách đọc đều dẫn đến cùng một kết luận, đội tuyển Việt Nam đang ở giai đoạn chuyển tiếp, và giai đoạn chuyển tiếp luôn đòi hỏi thời gian, thứ mà Kim Sang-sik không có nhiều.

Việc chuyển giao thế hệ luôn tạo ra ma sát. Đặt những gương mặt mới vào đội hình có thể ảnh hưởng đến kết quả ngắn hạn, nhưng giữ nguyên nhóm trụ cột cũ lại đẩy đội bóng đến nguy cơ trì trệ. Kim Sang-sik đang đứng giữa hai lựa chọn đều có giá của nó.

Có một điều đáng để dừng lại. Cách giới truyền thông và người hâm mộ đặt vấn đề, "cuộc đua với thời gian", "con đường khó khăn", đang chạy nhanh hơn bằng chứng thực tế. Chúng ta không có dữ liệu quá trình nào để khẳng định rằng kỳ ASEAN Cup vừa qua là một thất bại xứng đáng hay một kết quả kém may mắn. Chúng ta cũng không có dữ liệu nào cho thấy đội tuyển Việt Nam sẽ bùng nổ trở lại.

Áp lực đang dồn lên Kim Sang-sik mang tính tự sự nhiều hơn là dựa trên dữ liệu mới, và điều đó đặt ông vào một vị thế nguy hiểm: bị đánh giá bằng một chuẩn mực mà chính người đánh giá cũng chưa xác định rõ.

Ở cấp độ khu vực, Việt Nam là một thế lực hàng đầu. Ở cấp độ châu lục, Việt Nam là một đội bóng thuộc nhóm thứ hai, đang nhắm đến vòng loại trực tiếp của Asian Cup chứ không phải chức vô địch. Nỗi lo lắng hiện tại phản ánh đúng khoảng cách giữa hai tầng bậc ấy. Nhưng nó cũng phản ánh một điều khác: chúng ta đang đòi hỏi ở đội bóng này một sự trưởng thành mà nó chưa có đủ nền tảng để đạt được, về lực lượng, về lịch thi đấu, về cách tổ chức bóng đá nội địa.

Điều đáng chú ý là những chấn thương của các trụ cột lại vô tình mang đến một khoảng không gian để thử nghiệm. Đây là nghịch lý: một biến cố tiêu cực lại mở ra cơ hội cho những người mới. Nhưng cơ hội ấy chỉ có giá trị nếu nó được đặt trong một kế hoạch dài hạn, chứ không phải một phản ứng chữa cháy.

Lịch thi đấu câu lạc bộ dày đặc là một ví dụ. Các câu lạc bộ V.League vắt kiệt cầu thủ của họ qua những chặng đường mùa giải khắc nghiệt. Đội tuyển quốc gia hứng chịu hậu quả, những chấn thương, những thể lực suy kiệt, mà không có quyền kiểm soát nguồn gốc của vấn đề. Đây là một quan hệ chuyển giao chi phí, nơi rủi ro được đẩy từ câu lạc bộ sang liên đoàn, và người trả giá cuối cùng là huấn luyện viên đội tuyển.

Vậy điều gì cần được theo dõi trong cửa sổ FIFA tháng Mười Một sắp tới? Không phải là tỷ số của một trận đấu đơn lẻ. Đó là sự xuất hiện của những gương mặt mới, và cách họ được trao cơ hội, trong một cấu trúc ổn định, hay như những mảnh ghép vá víu. Đó là việc liệu nhóm cầu thủ trụ cột có được quản lý tải trọng tốt hơn, hay tiếp tục bị vắt kiệt. Và đó là câu hỏi lớn hơn: liệu bóng đá Việt Nam có dám nhìn vào khoảng cách giữa đội hình chính và đội hình dự bị như một vấn đề hệ thống, chứ không phải một lỗi của riêng ai.

"Cú sút hỏng là câu trả lời; câu hỏi nằm ở cách chúng ta đứng dậy cùng nhau." Kỳ ASEAN Cup vừa qua có thể là một cú sút hỏng. Nhưng nó chỉ là một dấu phẩy trong một câu chuyện dài hơn, nếu chúng ta chọn đứng dậy cùng nhau thay vì đi tìm một ai đó để đổ lỗi.