Cuộc đua ghế chủ tịch VFF khóa X (2026–2030): ô trống tài chính trước hạn chót 19/10

Nhiều năm qua tôi quen đọc bóng đá từ lan can sân tập: đếm những đường chuyền hỏng của một tiền vệ 17 tuổi, nhìn cách cầu thủ bước ra khỏi phòng thay đồ sau trận thua, nghe tiếng cười trong bữa ăn tập thể. Giữa tháng 10 này, chỗ đáng quan sát nhất của bóng đá Việt Nam lại nằm ở một hành lang văn phòng. Danh sách đề cử ban chấp hành Liên đoàn Bóng đá Việt Nam (VFF) khóa X, nhiệm kỳ 2026–2030, đang được chốt dần trước hạn chót 19/10. Điều khiến tôi dừng lại không phải ba cái tên được nhắc nhiều nhất, mà là một ô còn để trống: ghế phó chủ tịch tài chính, chiếc ghế mà nhiều năm qua vẫn là cửa ngõ để dòng tiền tư nhân chảy vào bóng đá đỉnh cao. Sân tập không nói dối, chỉ là ta chưa đủ kiên nhẫn để nghe. Với một liên đoàn, "sân tập" ấy là sổ sách và danh sách nhân sự. Cái ô trống kia đang nói khá to. Trước hết, cần đặt cuộc bầu cử này đúng chỗ. Đại hội VFF không phải một cuộc trưng cầu ý kiến người hâm mộ. Phiếu nằm trong tay các tổ chức thành viên: câu lạc bộ chuyên nghiệp, liên đoàn địa phương, những đơn vị có ghế trong ban chấp hành. Khán giả có tiếng nói trên mạng xã hội, nhưng tiếng nói đó chủ yếu tạo vỏ bọc hợp thức cho một kết quả đã được quyết trong phòng họp. Danh sách hiện tại vẫn mang tính sơ bộ. Tiểu ban nhân sự của VFF còn đang tổng hợp đề cử, và phần lớn thông tin mới ở mức ghi nhận, chưa đối chiếu chéo. Ba cái tên được nhắc: Chủ tịch đương nhiệm Trần Quốc Tuấn, doanh nhân Nguyễn Đức Thụy, và một phó chủ tịch đương nhiệm của liên đoàn. Ông Trần Anh Tú được đề cử lại vào ghế phó chủ tịch phụ trách chuyên môn. Chương trình hành động duy nhất được mô tả trong nguồn tin thuộc về ông Nguyễn Đức Thụy, với ba trọng tâm: đóng góp, vận động nguồn lực, kết nối các bên liên quan. Đọc kỹ ba cụm từ ấy sẽ thấy một giả định chiến lược: ràng buộc lớn nhất của VFF là tiền, chứ không phải chuyên môn. Giả định này không vô lý với một liên đoàn mà bộ máy kỹ thuật đã có người ngồi sẵn. Bức tranh thành tích của nhiệm kỳ sắp mãn khóa là dữ liệu khô, cần đặt cạnh mọi câu chuyện cảm xúc. Về kết quả, ban lãnh đạo đương nhiệm có hai điểm sáng thật: chức vô địch ASEAN Cup 2026 (Mitsubishi Electric Cup), hoàn tất vào tháng 1/2026, và lần đầu tiên đưa đội tuyển nữ Việt Nam dự World Cup 2026. Hai điểm tối cũng thật: không vào được vòng loại thứ ba World Cup 2026, và giai đoạn Philippe Troussier từ 2026 đến đầu 2026 kết thúc bằng việc đổi huấn luyện viên. Chuỗi kết quả ấy tạo ra một trạng thái lưỡng lự: đủ tốt để người đương nhiệm tự tin ra tranh cử, nhưng không đủ tốt để bỏ qua những câu hỏi về đường dài. Điều đáng chú ý nhất về mặt tài chính không nằm ở tên ai, mà ở chỗ một cái tên vắng mặt. Không có tỷ phú USD nào được đề cử cho ghế chủ tịch, và cũng không có ai như vậy được đặt vào ghế phó chủ tịch tài chính. Trong mô hình của bóng đá Việt Nam, ghế tài chính vốn là nơi các nhà tài trợ lớn, những người vẫn được gọi bằng cái tên thân thuộc "bầu", đưa nguồn lực vào đội tuyển quốc gia. Ghế ấy trống ở giai đoạn chốt đề cử là tín hiệu về khả năng huy động nguồn lực, không phải chi tiết hành chính vụn vặt. Cấu trúc tài chính của VFF từ lâu dựa trên ba chân: hỗ trợ nhà nước, tài trợ thương mại và vốn từ các nhà hảo tâm. Chân thứ ba đang có dấu hiệu yếu đi, đúng vào lúc chân thứ nhất bị ràng buộc về thủ tục: một quan chức nhà nước muốn ra tranh cử cần văn bản đồng ý của bộ chủ quản. Ba chân mà hai chân cùng lúc chịu áp lực là một cấu hình mong manh, và sự mong manh ấy sẽ lộ ra không phải ở đại hội, mà ở những quyết định chi tiêu cho đội tuyển trong hai năm tới. Có một điểm khác dễ bị bỏ qua: ông Trần Anh Tú được đề cử lại. Với người theo dõi các đội tuyển, đây là tín hiệu về tính liên tục của bộ máy kỹ thuật. Ai ngồi ghế chủ tịch, hướng phát triển của đội tuyển quốc gia và hệ thống trẻ nhiều khả năng vẫn đi theo đường cũ. Điều đó tạo sự ổn định, đồng thời tạo quán tính. Một sự ổn định không kèm mục tiêu đo được thì rất dễ biến thành đứng yên. Và đây là chỗ tôi phải nói thẳng, dù không thoải mái: chưa ứng viên nào công bố một chương trình kỹ thuật cụ thể cho những điểm đau đã tồn tại nhiều năm của bóng đá Việt Nam — tỷ lệ chuyển hóa từ lứa trẻ lên đội một, việc canh lịch giữa V.League và các đợt tập trung đội tuyển, tiêu chuẩn trọng tài và VAR. Sự vắng mặt của các chương trình ấy là một khoảng trống thông tin, chưa phải bằng chứng rằng không ai có ý tưởng. Nhưng ở một cuộc bầu cử mà cử tri là các câu lạc bộ, khoảng trống ấy tự nó đã là một thông điệp. Cần một góc nhìn ngược với trực giác thông thường. Báo chí và mạng xã hội thường đọc cuộc đua này qua nhiệt độ dư luận, như thể người hâm mộ phẫn nộ hay hài lòng sẽ quyết định kết quả. Thực tế, dư luận không cầm lá phiếu. Chức vô địch Đông Nam Á tháng 1/2026 đã mua cho người đương nhiệm một khoản thiện chí đủ để nâng chi phí lật ghế, nhưng thiện chí ấy chỉ có giá trị trong phòng họp với tư cách lập luận, không phải với tư cách phiếu bầu. Một khả năng khác đáng cân nhắc: việc công khai ghi nhận "không có tỷ phú USD nào trong danh sách" có thể là một cách đánh động, một quả bóng thử để kéo một nhà tài trợ lớn xuất hiện trước đại hội. Quãng thời gian từ nay tới lúc đại hội diễn ra còn dài, và một đề cử muộn không thể loại trừ. Cũng cần cảnh giác với mô hình tài trợ cá nhân hóa: một chương trình "vận động nguồn lực" đặt trọng tâm vào quan hệ cá nhân của người đứng đầu sẽ hiệu quả nhanh nhưng không để lại cấu trúc. Khi người ấy rời ghế, dòng tiền đi theo quan hệ, không đi theo thể chế. Nhịp điệu của một cuộc bầu cử không nằm ở tên người chiến thắng, mà nằm ở những khoảng lặng trước khi danh sách chốt. Ba việc cần theo dõi trong những ngày tới: ai được đặt vào ghế phó chủ tịch tài chính; có nhà tài trợ lớn nào xuất hiện muộn hay không; và liệu có ứng viên nào chịu công bố một chương trình kỹ thuật kèm chỉ số đo được, thay vì những cam kết chung. Sân tập không nói dối, chỉ là ta chưa đủ kiên nhẫn để nghe. Danh sách đề cử cũng vậy.