Ba thủ môn, một khung thành: bài toán chọn người gác đền của tuyển Việt Nam

Buổi tập sáng hôm ấy ở trung tâm huấn luyện, ba thủ môn đứng chung một khung gỗ. Người thứ nhất bắt bóng bằng chân như thể đang chuyền chứ không phải đang cản phá. Người thứ hai bật lên đấm bóng giữa vòng vây cầu thủ. Người thứ ba đứng yên, quan sát, rồi chỉ tay kéo hàng thủ lệch sang phải nửa mét. Ba con người, ba phong cách, một chỗ đứng. Trên sân không có căng thẳng, nhưng mỗi đường bóng vượt qua vạch 5m50 đều mang theo một câu hỏi chưa có đáp án: ai sẽ bước ra sân ở trận đầu tiên của tuyển Việt Nam?

Ở phần lớn các đội tuyển, đó là câu hỏi chỉ có một đáp án. Ở tuyển Việt Nam lúc này, huấn luyện viên Kim Sang-sik có thể trả lời theo ba cách khác nhau, và cả ba đều đứng vững về chuyên môn. Đây là kết quả của một quá trình dài: mạng lưới cầu thủ Việt kiều được kết nối, sàng lọc và hoà nhập suốt nhiều năm. Tuyển Việt Nam đang sở hữu một vị trí mà không nhiều nền bóng đá Đông Nam Á có được, ba thủ môn cùng ở độ chín sự nghiệp trong một thời điểm.

Lê Giang Patrik là người trấn giữ khung thành trong suốt hành trình vừa qua, chơi trọn giải đấu và nhận danh hiệu thủ môn xuất sắc nhất. Nguyễn Filip vắng mặt ở giải ấy theo một thoả thuận giữa câu lạc bộ Công an Hà Nội và Liên đoàn Bóng đá Việt Nam, để anh tập trung cho nhiệm vụ ở cấp câu lạc bộ; phía liên đoàn xác nhận lý do không nằm ở chuyên môn. Đặng Văn Lâm vẫn hiện diện, mang theo bản lý lịch của người từng đứng dưới những áp lực lớn nhất mà bóng đá Việt Nam từng trải qua.

Ba cái tên, ba bản lý lịch, và một điểm chung: không ai trong số họ đang ở giai đoạn sa sút rõ rệt. Nguyễn Filip có chiều cao, kinh nghiệm thi đấu ở châu Âu và khả năng phát động bóng. Lê Giang Patrik được đánh giá toàn diện, xử lý bóng bằng chân tốt và gắn bó với hàng thủ hiện tại. Đặng Văn Lâm sở hữu phản xạ, thể hình và sự điềm tĩnh của một người đã đi qua nhiều trận đấu lớn.

Cửa sổ thi đấu sắp tới diễn ra từ ngày 24 tháng 9 đến ngày 5 tháng 10. Quỹ thời gian để một thủ môn trở lại và tìm được tiếng nói chung với hàng phòng ngự không dài. Trong bóng đá, thời gian là loại tiền tệ không thể vay mượn.

Trong bóng đá quốc tế, nơi mỗi giải đấu chỉ kéo dài vài tuần, sợi dây liên kết giữa thủ môn và hàng thủ thường nặng hơn một chút vượt trội cá nhân. Lê Giang Patrik chơi trọn giải đấu ấy, nghĩa là anh và bốn hậu vệ phía trước đã cùng nhau xử lý các tình huống bóng bổng, cùng nhau quen với nhịp độ ra vào, cùng nhau nhớ từng bước di chuyển của người bên cạnh. Đó là loại tài sản không xuất hiện trên bất kỳ bảng thống kê nào. Mỗi con số là một nhịp thở; mỗi nhịp thở có thể trở thành một bài thơ. Nhưng những dữ liệu công khai về số lần cứu thua hay bàn thua kỳ vọng ở cấp đội tuyển không đủ dày để phân xử ba cái tên này.

Khả năng phát động bóng của Nguyễn Filip lại mở ra một cánh cửa chiến thuật khác. Một thủ môn chơi chân tốt cho phép hàng thủ dâng cao hơn, cho phép đội bóng triển khai từ phần sân nhà thay vì phất bóng dài. Lựa chọn thủ môn vì thế không trung tính về chiến thuật: nó kéo theo chiều cao hàng phòng ngự, cách đội bóng thoát pressing và cả số lượng cầu thủ tham gia tấn công.

Đặng Văn Lâm đại diện cho một giá trị khác, kinh nghiệm trong những trận đấu mà một sai lầm có thể xoá sạch cả giải. Anh từng đứng trước những thời khắc như vậy và đi qua chúng. Nhưng chính anh cũng hiểu rằng vị trí số một ở đội tuyển chưa bao giờ được trao, nó chỉ được giữ. Việc một thủ môn từng là lựa chọn số một buộc phải cạnh tranh nhiều hơn là tín hiệu về tuổi nghề, không phải về phẩm chất.

Cách gọi cơn đau đầu dễ chịu nghe rất êm tai, nhưng nó che một bài kiểm tra quản lý con người. Ba thủ môn, một vị trí xuất phát, nghĩa là mỗi trận đấu sẽ có hai người ngồi ngoài. Với thủ môn, người ta không thay nhau theo nhịp độ thể lực như ở các tuyến khác; một khi đã ngồi dự bị, cơ hội trở lại thường chỉ đến từ chấn thương hoặc sai lầm của người khác. Đó là lý do vì sao việc xoay tua thủ môn theo đối thủ, dù nghe hợp lý trên giấy, hiếm khi tạo ra một hàng thủ ổn định ở bóng đá giải đấu.

Một góc nhìn khác ít được nhắc tới. Sự dồi dào ở vị trí gác đền của tuyển Việt Nam được xây phần lớn trên nguồn cầu thủ Việt kiều, và điều đó mang theo hai mặt của cùng một đồng tiền. Mặt thứ nhất là lợi thế cạnh tranh rõ rệt ở khu vực. Mặt thứ hai là áp lực lên lò đào tạo trong nước: khi vị trí khó nhất trên sân luôn có sẵn phương án nhập khẩu, động lực đầu tư dài hạn cho các thủ môn nội có thể bị đẩy lùi về phía sau. Một nền bóng đá không thể mãi vay nhân tài ở đúng chỗ hiếm nhất của mình.

Còn một tầng nữa nằm ở quan hệ giữa câu lạc bộ và liên đoàn. Việc một câu lạc bộ V.League và Liên đoàn Bóng đá Việt Nam ngồi lại để thống nhất việc một thủ môn vắng mặt ở giải đội tuyển cho thấy cánh cửa hợp tác đang mở. Cánh cửa ấy cũng có thể khép lại theo hướng khác, mỗi khi lịch thi đấu trong nước chồng lên các cửa sổ thi đấu quốc tế. Trong 23 năm theo dõi bóng đá khu vực, tôi thấy các cuộc tranh chấp giữa câu lạc bộ và đội tuyển hiếm khi nổ ra đùng đoạn; chúng diễn ra lặng lẽ, bằng những văn bản và những cuộc gọi.

Họ không chạy vì một ngôi sao, họ chạy vì nơi để ôm nhau sau vạch đích. Với hàng thủ Việt Nam, chỗ để ôm nhau ấy bắt đầu từ người đứng sau lưng họ. Một hàng phòng ngự chỉ dám dâng cao khi tin rằng phía sau mình có người đọc được tình huống trước cả đường bóng. Sự tin cậy đó không được quyết định bởi giải thưởng cá nhân, mà bởi hàng trăm buổi tập im lặng.

Khi khán đài trống, tôi hiểu tiếng nói không bắt đầu từ loa, mà từ trái tim. Và ở khung thành, tiếng nói ấy phát ra từ một cái vỗ tay ra hiệu, từ một cái tên được gọi to trước khi đối phương đá phạt.

Đội tuyển Việt Nam sẽ bước vào cửa sổ thi đấu từ ngày 24 tháng 9 với một vị trí thừa người đủ trình độ. Điều đáng theo dõi không nằm ở việc ai giỏi hơn ai, mà ở thời điểm huấn luyện viên Kim Sang-sik chốt danh tính người gác đền. Nếu ông chốt sớm, hàng thủ có thời gian quen lại. Nếu ông để ngỏ tới sát ngày, sự dồi dào sẽ biến thành một khoản chi phí mà không bảng điểm nào ghi lại.