Chồng cõng vợ chạy đua tại Cần Giờ: Sân chơi cộng đồng hay mảnh ghép thể thao bị hiểu lầm?

Sáng sớm cuối tuần tại Cần Giờ, hàng trăm người dân đổ về khu vực xuất phát không phải để chứng kiến một kỷ lục quốc gia, mà để xem những ông chồng cõng vợ chạy 200 mét. Đội chiến thắng – anh Xuân Thêm (34 tuổi) và chị Thùy Linh (29 tuổi) – hoàn thành đường đua trong hơn 3 phút, với bước chân ngắn, đầu gối cong do phải mang thêm khối lượng 40–50 kg. Một ngày trước đó, họ đã đăng ký chạy full marathon 42 km. Tôi theo dõi điền kinh 5 năm, và chưa bao giờ thấy một 'màn trình diễn' nào phản ánh rõ ràng hơn sự khác biệt giữa thể thao đỉnh cao và sự kiện cộng đồng. Bối cảnh của giải đấu này không nằm trong hệ thống thi đấu của World Athletics. Đây là giải HDBank Green Marathon – một sự kiện marathon phong trào, kết hợp với các hoạt động phụ trợ như cõng vợ 200 m và các giải chạy cho trẻ em 1,5 km và 3 km. Sự kiện cõng vợ đã được tổ chức 5 năm liên tiếp, cho thấy đây là một định dạng ổn định, được nhà tài trợ hậu thuẫn, chứ không phải một cuộc thi một lần. Theo quan sát của tôi, mô hình này – một marathon chính kết hợp với các cuộc đua vui nhộn và giải trẻ – là một 'phễu' thu hút sự tham gia của gia đình, nhằm tối đa hóa lượng đăng ký và xây dựng thiện cảm cộng đồng. Phân tích kỹ thuật về phần thi cõng vợ cho thấy một nhịp độ khoảng 1,1 m/s (tương đương 4 km/h), chậm hơn nhiều so với các cuộc thi cõng vợ kiểu Bắc Âu (Eukonkanto) với đường chạy 253,5 m và thời gian của các cặp đôi đỉnh cao khoảng 60 giây. Điều này xác nhận đây là một cuộc đua giải trí, không phải một cuộc thi đấu. Tải trọng 40–50 kg, tương đương 55–75% trọng lượng cơ thể của một người đàn ông trưởng thành, buộc người chạy phải bước ngắn và gập gối, tạo ra một kiểu chạy bộ/chạy chậm có tải. Không có dữ liệu thành tích nào để so sánh với các kỷ lục thế giới hay quốc gia, vì đây không phải là một bộ môn được công nhận. Điểm mù mà tôi muốn chỉ ra: nhiều người có thể coi những sự kiện như thế này là 'không đáng để phân tích', nhưng chúng lại phản ánh chính xác sự bùng nổ của phong trào chạy bộ tại Việt Nam. Một ngân hàng (HDBank) đứng ra tài trợ cho một giải marathon ở một huyện ven biển như Cần Giờ, thu hút hàng trăm khán giả địa phương, là minh chứng cho sự lan tỏa của chạy bộ đường trường vào các cộng đồng cấp hai. Giá trị thương mại ở đây không nằm ở thành tích, mà nằm ở sự hiện diện thương hiệu và mục tiêu an sinh xã hội của nhà tài trợ. Trong khi đó, giá trị thi đấu gần như bằng không – một sự khác biệt rõ ràng với các giải chạy chuyên nghiệp. Tôi nhớ lại lần đầu tôi bị một đồng nghiệp nam nói rằng 'đàn bà hiểu gì về chiến thuật'. Tôi không cãi lại, mà về nhà xem lại toàn bộ các trận đấu và vẽ biểu đồ pressing. Ở đây cũng vậy, thay vì tranh cãi về việc sự kiện này có đáng được gọi là thể thao hay không, tôi chọn cách nhìn vào dữ liệu. Một đứa trẻ khóc trong giải 1,5 km và được các pacer dẫn về đích – đó là khoảnh khắc nhân văn có thể lan truyền, và cũng là tín hiệu cho thấy công tác giám sát an toàn đã được thực hiện. Rủi ro thực sự ở đây không phải là doping hay gian lận, mà là vấn đề thể lực trong điều kiện thời tiết nóng ẩm của tháng 9 tại miền Nam Việt Nam khi các cặp đôi phải chạy 200 m có tải và sau đó là 42 km. Sự kiện này cho thấy một thực tế: bóng đá nữ hay điền kinh không cần phải được 'duyệt' là hấp dẫn; chúng cần được nhìn bằng con mắt chiến thuật và dữ liệu. Nhưng với một sự kiện cộng đồng như thế này, điều quan trọng là không đánh đồng nó với thể thao đỉnh cao. Giải chạy trẻ em có thể là hạt giống cho một thế hệ vận động viên tương lai, nhưng cần 3–5 năm để thấy được tác động. Câu hỏi đặt ra: liệu các nhà tổ chức có duy trì được truyền thống 5 năm này và biến nó thành một kênh phát triển thể thao bền vững, hay chỉ là một chiêu trò truyền thông nhất thời?